พระโอสถพระนารายณ์ ๘๑ ตำรับ ฉบับโบราณ

พระโอสถพระนารายณ์ ๘๑ ตำรับ ฉบับโบราณ โดย สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาปวรรศวริยาลงกรณ์  มีตัวยาปรากฏในตำรามากกว่า ๓๐๐ ชนิด สรรพคุณแสดงถึงภูมิปัญญาในยุคสมัย ตกทอดมายาวไกล ควรลูกหลานไทยได้ศึกษา เพิ่มคุณค่ปัญญาชน

ตำรายาโอสถพระนารายณ์ ตำรับที่ ๑ ยาแก้เตโชธาตุพิการ  แก้เตโชธาตุพิการ

 ๑ ⊚ยาอันแต่เตโชธาติพิการ เอาผลกะเบา รากไคร้เครือ ผลพิลังกาสา ผลสมอไทยเหลี่ยม ผลมะขามป้อม ผลชะพูล หว้านเปราะป่า หญ้ารังกา ชเอมไทย รากผักแผ้วแดง ยา ๑๐ สิ่งนี้เสมอภาคทำเป็นจุณละลายน้ำร้อน ขันทศกรก็ได้ กินหายแล ฯ

ตำรายาโอสถพระนารายณ์ ตำรับที่ ๒ ยาสำหรับเตโชธาตุพิการ  แก้เตโชธาตุพิการ ใช้เมื่อตำรับที่ ๑ไม่ได้ผล 

๒ ⊚ถ้ามิถอยให้ประกอบยาเป็นอันดับกันไป ภาคหนึ่งเอามหาหิงคุ์ ดีปลี รากชะพูล หว้านน้ำ ขิงแห้ง พริกล่อน
 ผลราชดัด ผลพิลังกาสา รากผักแผ้วแดง ผลมะแว้งต้น ใบยางทราย ยา ๑๒ สิ่งนี้เสมอภาคทำเป็นจุณละลายน้ำมวกเขา น้ำนมโคก็ได้ ฯ 

ตำรายาโอสถพระนารายณ์ ตำรับที่ ๓ ยาสำหรับเตโชธาตุพิการ  แก้เตโชธาตุพิการ ใช้เมื่อตำรับที่ ๒ไม่ได้ผล 

๓ ⊚ ถ้ามิถอยให้เอามหาหิงค์ส่วน ๑  หว้านเปราะ ๒ ผลชะพูล  ๓ ขิงแห้ง๔  เทียนเยาวภานี๕  ผักแผ้วแดง ๖ โกฏสอเทศ ๗ สมอไทยเหลียม ๘ ดีปลี ๙ ผลผักชีล้อม ๑๐ ทำเป็นจุณละลายน้ำผึ้งรวงน้ำมูตรโคดำก็ได้

ตำรายาโอสถพระนารายณ์ ตำรับที่ ๔ ยาสำหรับเตโชธาตุพิการ  แก้เตโชธาตุพิการ ใช้เมื่อตำรับที่ ๓ ไม่ได้ผล 

๔ ⊚ถ้ามิถอยให้เอาโกฏสอ โกฏเขมา รากพิลังกาสา ผลราชดัด ผลสรรพพิศม์ ผลสวาดิ์ จุกโหรินี รากรุงเขมา รากมะแว้งเครือ รากจิงจ้อใหญ่ มหาหิงคุ์  ผลจันทร์เทศ เทียนดำ เทียนขาว ยาว ๑๔ สิ่ง เสมอภาคทำเป็นจุณละลายน้ำนมโค ก็ได้ ส้มมะงัวก็ได้ ยาขนานนี้สำหรับแก้เตโชธาตุอันวิการหายแล ฯ

ตำรายาโอสถพระนารายณ์ ตำรับที่ ๕ ยาสำหรับเตโชธาตุพิการ  แก้เตโชธาตุพิการ  ใช้เมื่อตำรับที่ ๔ ไม่ได้ผล                  

๕ ⊚ยาแก้เตโชธาตุให้เอารากผักแผ้วแดง โกฏเขมา ชเอมไทย ลูกมะขามป้อม รากไคร้ต้น หว้านเปราะป่า รากสวาดิ หญ้ารังกา เสมอภาคทำเป็นจุณละลายน้ำร้อนก็ได้ น้ำนมโดก็ได้ กินตามควรแก้เตโชธาตุอันพิการหายแล ฯ

ตำรายาโอสถพระนารายณ์ ตำรับที่ ๖ ยาสำหรับเตโชธาตุพิการ  แก้เตโชธาตุให้โทษ ใช้เมื่อตำรับที่ ๕ไม่ได้ผล 
๖ ⊚ขนานหนึ่งให้เอาหว้านน้ำ เปลือกมูกหลวง ชีล้อม ราเสนียด ขิงแห้ง ดีปลี เกลือเทศ เสมอภาคทำเป็นจุณแล้ว เอามูตรโคดำคลุกยาผง ตากจงแห้ง ละลายน้ำร้อน น้ำผึ้งรวงก็ได้ กินตามควรแก้เตโชธาตุอันพิการแล ฯ

ตำรายาโอสถพระนารายณ์ ตำรับที่ ๗ ยาสำหรับเตโชธาตุพิการ  แก้เตโชธาตุพิการ สำหรับคนธาตุไฟน้อย มักนอนหลับกลางวัน 

๗ ⊚ถ้ามิถอยให้เอาผลชะพูล ผลสมอไทย ผลจิงจ้อหลวง รากเจตมูลเพลิง ผลมะขามป้อม หว้านเปราะป่า รากไคร้ต้น รากไคร้เครือ ชเอม หญ้ารังกา รากกะเบา เสมอภาคทำเป็นจุณละลายขันทศกร กินตามควร แก้เตโชธาตุให้โทษแล ฯ

ตำรายาโอสถพระนารายณ์ ตำรับที่ ๘ ยาสำหรับเตโชธาตุพิการ  แก้ลมป่วง ซึ่งเกิดจากธาตุไฟเผาผลาญอาหารไม่แหลกละเอียด ทำให้มีอาการท้องเสีย อาเจียน  

๘ ⊚อนึ่งบุคคลใดมีไฟธาตุอันเย็น พึงให้นอนหลับเมื่อเพลากลางวันนั้นมาก จะยาไซ้ให้เอาผลสมอไทยอันเป็นเหลียม ๔ เหลี่ยม ๕ เหลี่ยม คอดัง คอน้ำเต้า เนื้อเหลืองเอาแต่เนื้อดีปลีเสมอภาค ทำเป็นจุณละลายน้ำร้อน เกลือรำหัด กินแก้ไฟธาตุ อันเย้ยอันหย่อน ให้เสมอเปนปกติ ให้มีกำลังแก้ลมเป็นก้อน แก้ลมอันเสียดแทง ชายโครงแลสโพก สันหลัง ให้ท้องขึ้นท้องพอง แก้ธาตุพิการให้ปกติ                            

⊚ไฟธาตุบุคคลใดเผาอาหารซึ่งบริโภคเข้าไปนั้นให้แหลกออกได้จึงบังเกิดลมในท้องนั้นพัดมีกำลังกล้า ย่อมให้ลงอาเจียนบ้าง เรียกว่าลมป่วง ฯ 

 ตำรายาโอสถพระนารายณ์ ตำรับที่ ๙ ยาสำหรับเตโชธาตุพิการ  แก้ลมป่วง ซึ่งเกิดจากธาตุไฟเผาผลาญอาหารไม่แหลกละเอียด ทำให้มีอาการท้องเสีย อาเจียน ใช้เมื่อตำรับที่ ๘ ไม่ได้ผล 

๙ ⊚ถ้าจะใช้ให้เอาตรีกะฏุก ผลกะเช้าแดง รากหญ้าพันงูแดง ขมิ้นอ้อย เสมอภาคน้ำมะงั่วเปนกะสาย บดทำแท่งละลายน้ำร้อนกินบ้างใส่ตาบ้างหาย ฯ

ตำรายาโอสถพระนารายณ์ ตำรับที่ ๑๐  อัคคินีวคณะ  เจริญอาหาร บำรุงธาตุ แก้อาเจียน ๔ ประการ ด้วยติกกะขาคินีกำเริบ แลวิสมามันทาคินีอันทุพล ทำให้มีอาการคลื่นเหียน กินอาหารมิได้ 

๑๐ ⊚ถ้ามิถอยให้เอาเปลือกะเช้าแดง รากหญ้าพันงูแดง ขมิ้นอ้อย ใบสเดา บอระเพ็ด เปลือกรกฟ้า เปลือกมูกมัน เสมอภาค ต้ม ๔ เอา๑ กินแก้มักเปนป่วงกลางคืน มิถอยให้เอาพริก ขิงกะเทียม ขมิ้นอ้อย ใบสเดา เสมอภาคทำเปนจุณละลายน้ำร้อน เกลือรำหัด กินแก้ลมป่วงหาย ฯ

ตำรายาโอสถพระนารายณ์ ตำรับที่ ๑๑ เจริญพระธาตุ  เจริญอาหาร บำรุงธาตุ แก้วาตะ เสมหะ โลหิตกำเริบอันทุพล แก้เส้นอันทพฤกอันกระด้างตึงตั้งแต่เข่าจนถึงบั้นเอว ทำให้เส้นอ่อน 

๑๑ ⊚ อัคคินีวคณะ ให้เอา กัญชา ยิงสม สิ่งละส่วน เปลือกอบเชย ใบกระวาน กานพูล สค้าน สิ่งละ ๒ ส่วน ขิงแห้ง ๓ส่วน รากเจตมูลเพลิง ดีปลี สิ่งละ ๔ ส่วน น้ำตาลกรวด ๖ ส่วนทำเป็นจุณน้ำผึ้งรวงเป็นกระสาย บดเสวย หนักสลึง ๑ แก้อาเจียน ๔ ประการ ด้วยติกกะขาคินีกำเริบ แลวิสมาทาคินีอันทุพล จึงคลื่นเหียน อาเจียน มิให้เสวยพระกระยาหารได้ ให้จำเริญพระธาตุทั้ง ๔ เสวย พระกระยาหารเสวยมีรศชูกำลังยิ่งนัก

ข้าพระพุทธเจ้า ขุนประสิทธิ โอสถจีน ประกอบทูลเกล้า ฯ ถวาย ครั้งสมเด็จพระนารายณ์เปนเจ้าเมืองลพบุรี เสวยเพลาเข้าอัตรา ดีนักแล ฯ

ตำรายาโอสถพระนารายณ์ ตำรับที่ ๑๒จำเริญธาตุทั้ง ๔ ชูกำลัง  เจริญอาหาร บำรุงธาตุ 

๑๒ ⊚จำเริญพระธาตุให้เอาใบรักแห้ง บรเพ็ดแห้ง แห้วหมู ดอกชรากากี ผลมะตูมอ่อน รากมะตูม โกฏหัวบัว เทพทาโร สมอเทศ เทียนแดง เชือกเขาพรวน ขิงแห้งดีปลี กระเทียมทอก ราชะพูล เกลือสินเธาว์ เสมอภาคทำเปนจุณบดด้วยน้ำผึ้งรวง น้ำสุราระคนกันเป็นลูกกอน เสวยหนักสลึง ๑ แก้พระวาตะ เสมหะ โลหิตกำเริบอันทุพลแก้เส้นทพฤกอันกระด้างตึงแต่พระชงฆ์ขึ้นไปตราบเท่าถึงบันพระองค์ ให้พระเส้นนั้นอ่อน ให้เสวยพระกระยาหาร เสวยได้ให้จำเริญพระสกลธาตุเป็นอันยิ่ง

ข้าพระพุทธเจ้า ออกขุนทิพจักร ประกอบทูลเกล้า ฯ ถวาย ฯ

ตำรายาโอสถพระนารายณ์ ตำรับที่ ๑๓ ยาแก้อาโปธาตุพิการ  แก้ธาตุน้ำผิดปรกติ มีอาการลงท้อง ท้องเสีย ปวดท้อง แน่น จุกเสียดในอก เป็นกษัยกล่อน หรือ เป็น พรรดึก 

๑๓ ⊚ จำเริญพระธาตุทั้ง ๔ ชูพระกำลัง เอาหว้านน้ำ รากเจตมูลเพลิง รากแคป่า รากพนมสวรรค์ เสมอภาค ต้มด้วยพระสุธารส ๔ เอา ๑ เมื่อจะเสวยเอาขัณทศกรปรุงลงพอประมาณ เสวยตามสมควร ชูพระกำลัง จำเริญพระธาตุทั้ง ๔

ข้าพระพุทธเจ้า ออกพระสิทธิสาร ประกอบทูลเกล้า ฯ ถวาย ฯ

ตำรายาโอสถพระนารายณ์ ตำรับที่ ๑๔ ยาแก้อาโปธาตุพิการ  แก้ธาตุน้ำผิดปรกติ มีอาการลงท้อง ท้องเสีย ปวดท้อง แน่น จุกเสียดในอก เป็นกษัยกล่อน หรือ เป็น พรรดึก ใช้เมื่อตำรับ ๑๓ไม่ได้ผล 

๑๔ ⊚ อาโปธาตุถอยนั้น ให้ลงท้องให้เจ็บท้อง จุกอก เปนกระสายกร่อน บ้างก็เปนพรรดึก กลึ้งขึ้นกลึ้งลง ให้ขัดหัวเหน่า เสียด ราวข้าง ผู้หญิงข้างซ้าย ผู้ชายข้างขวาแล้วให้แปรไป ให้ตกบุพโพโลหิต ให้โสโทตกหนัก มักให้ปัสสาวะวันละ ๒๐ -๓๐ เพลา บ้างให้ขัดปวดมิสดวก   บริโภคอาหารก็มิได้อิ่ม ให้ท้องขึ้นท้องพอง ผอมเหลือง ถ้าเกิดแต่ผู้ใด เปนกรรมแก่ผู้นั้นแล ท่านให้ประกอบยานี้ กินตามบุญ ประดุจไม้เท้า แลโรคนั้นผันแปรต่าง ๆ จะให้ขัดเข่าแลฟองดุจให้เท้าเย็นนัก ยาสำหรับแก้นั้นให้เอาผักชีล้อม รากหว้านน้ำ เปลือกมูกหลวง น้ำเต้าขม ผลกระดอม เสมอภาค ทำเปนจุณละลายน้ำมูตรโคดำก็ได้ น้ำผึ้งรวงก็ได้ กินตามกำลัง กินแก้วาโยธาตุพิการแล ฯ

ตำรายาโอสถพระนารายณ์ ตำรับที่ ๑๕ ยาแก้อาโปธาตุพิการ  แก้ธาตุน้ำผิดปรกติ มีอาการลงท้อง ท้องเสีย ปวดท้อง แน่น จุกเสียดในอก เป็นกษัยกล่อน หรือ เป็น พรรดึก ใช้เมื่อตำรับ ๑๔ ไม่ได้ผล 

๑๕ ⊚ถ้ามิถอยให้เอาตรีกะฏุก รากจิงจ้อหลวง ผลราชดัดผลแห้วหมู กะพังโหม เข้าค่า ขมิ้นอ้อย หอมแดง ยานี้เสมอภาค ทำเปนจุณละลายน้ำ หยันเหล้า น้ำร้อนก็ได้ แก้อาโปธาตุพิการแล ฯ

ตำรายาโอสถพระนารายณ์ ตำรับที่ ๑๖ ยาแก้อาโปธาตุ  แก้ธาตุน้ำผิดปรกติ มีอาการลงท้อง ท้องเสีย ปวดท้อง แน่น จุกเสียดในอก เป็นกษัยกล่อน หรือ เป็น พรรดึก ใช้เมื่อตำรับ ๑๕  ไม่ได้ผล 

๑๖ ⊚ ถ้ามิถอยให้เอาบรเพ็ด ข่าตาแดง พรรณผักกาด กะดอมรากมะแว้งต้น ไพลกระชาย แก่นสน จันทน์เทศ จันทนา เสมอภาค ทำเปนจุณละลายน้ำมวกเขา กินตามกำลัง แก้อาโปธาตุวิการแล ฯ

ตำรายาโอสถพระนารายณ์ ตำรับที่ ๑๗ ยาแก้อาโปธาตุ  แก้อาการท้องขึ้น ท้องพอง อุจจาระ ปัสสาวะไม่ออก 

๑๗ ⊚ ถ้ามิถอยให้เอาผลมะขามเป้อม ตรีผลา สค้าน รากชะพูล ตรีกะฏุก ข่าแห้ง ลูกจันทน์ เสมอภาคทำเปนจุณละลายน้ำใบ

ผักไห่ น้ำใบกล้วยตีบก็ได้ แก้อาโปธาตุวิการหายแล ฯ

ตำรายาโอสถพระนารายณ์ ตำรับที่ ๑๘ ยาแก้อาโปธาตุ  แก้ความผิดปกติของธาตุน้ำ กินอาหารไม่ได้ ตัวผอมเหลือง 

๑๘ ⊚ขนานหนึ่ง ผักแผ้วแดง ผลชีล้อม เปลือกมูกมัน หว้านน้ำ หญ้ารังกา เสมอภาคทำเป็นจุณละลายน้ำผึ้งรวง น้ำร้อนก็ได้ กินพอควรแก้อาโปธาตุ อันท้องขึ้นท้องพอง ขัดอุจจาระ ปัสสาวะมิสะดวกหายแล ฯ

ตำรายาโอสถพระนารายณ์ ตำรับที่๑๙ ยาแก้อาโปธาตุ  แก้ความผิดปกติของธาตุน้ำ ที่ทำให้ตัวร้อน เหงื่อออกมาก ปัสสาวะ อุจจาระบ่อย ผอมเหลือง ท้องขึ้น ท้องพอง 

๑๙ ⊚ ขนานหนึ่ง ให้เอาพริกล่อน ขิงแห้ง หญ้ารังกา เสมอภาคทำเป็นจุณละลายน้ำร้อน มูตรโคดำก็ได้กินพอควรแก้อาโปธาตุ อันทำให้ท้องผอมเหลืองบริโภคอาหารมิได้ หายแล ฯ
ตำรายาโอสถพระนารายณ์ ตำรับที่ ๒๐ ยาแก้อาโปธาตุ  แก้ตกมูก ตกหนัก 

๒๐ ⊚...